از بم تا شانزی بزرگ ترین و مرگبارترین زمین لرزه های دنیا
به گزارش گل ارکیده، استاد پژوهشکده بین المللی زلزله شناسی به خبرآنلاین می گوید: «زمین لرزه ای در ۲۳ ژانویه ۱۵۵۶ در شانزی چین رخ داد که در دوره سلسله مینگ و هم زمان با سلطنت شاه طهماسب صفوی، حدود ۸۳۰ هزار کشته برجا گذاشت و تا امروز مرگبارترین زلزله ثبت شده تاریخ به حساب می آید.»
الهه جعفرزاده: در آستانه سومین سالروز زمین لرزه های ویرانگر شش فوریه ۲۰۲۳ در جنوب ترکیه، بازخوانی تجربه زمین لرزه های بزرگ و مخرب، صرفا یادآوری یک فاجعه طبیعی نیست؛ بلکه تلاشی برای فهم پیوند میان علم زلزله شناسی، میزان تلفات انسانی، کیفیت ساخت وساز و حتی روابط بین الملل است.
دکتر مهدی زارع، استاد پژوهشکده بین المللی زلزله شناسی، در گفتگو با خبرآنلاین، با مرور آمارهای جهانی و داخلی، به بزرگ ترین زمین لرزه های تاریخ و میزان خسارات و تلفات آنها اشاره می کند و می گوید: «در آستانه سومین سالروز زمین لرزه های ۶ فوریه ۲۰۲۳ جنوب ترکیه با بزرگاهای ۷.۸ و ۷.۵ مرور درسهای زمین لرزه های بزرگ و مخرب لازم است.»
مشروح این گفتگو را در ادامه بخوانید: زارع، زلزله شناس و استاد دانشگاه
در یک سال گذشته، چه تعداد زمین لرزه در جهان ثبت شده است؟
از ۱۱ بهمن ۱۴۰۳ تا ۱۱ بهمن ۱۴۰۴ حدود ۱۷۵۰۰ زمین لزه با بزرگای بالاتر از ۴ در سطح جهان ثبت گردید (حدودا ۴۸ رخداد در روز) که ۱۲ تا از آنها بزرگای بالاتر از ۷ داشتند.
وضعیت ثبت زمین لرزه ها در ایران در همین بازه زمانی چطور بوده است؟
در همین مدت ۱۸۵ زمین لرزه با بزرگای بالاتر از ۴ در ایران ثبت و گزارش شد که ۱۲ تا بزرگای بالاتر از ۵ داشتند ولی هیچ یک بزرگای بالاتر از ۶ نداشتند.
اگر دهه اخیر را بررسی نماییم، تصویر لرزه خیزی ایران چطور است؟
در دهه اخیر تعداد رخداد های بالاتر از ۵ در ایران ۱۹۵ زلزله ثبت شده است که فقط یک رخداد بزرگای بالاتر از ۷.۰ داشته (زلزله ازگله سرپل ذهاب با بزرگای ۷.۳ در ۲۱ آبان ۱۳۹۶).
پرتلفات ترین زمین لرزه تاریخ معاصر ایران کدام است؟
در پنجم دی ماه ۱۳۲ زلزله بم ۲۰۰۳ پرتلفات ترین زمین لرزه های تاریخ معاصر ایران با بزرگای ۶.۵ و در ژرفای ۸.۵ کیلومتر در شهر بم – کرمان با دوام 12 دقیقه رخ داد.
آمار تلفات و خسارات زلزله بم چطور گزارش شد؟
تلفات این زلزله ۲۶ هزار و ۲۷۱ نفر و مجروحان: بالاتر از ۳۰ هزار نفر، بی خانمان شدگان: حدود ۷۵ هزار نفر (بیشتر جمعیت شهر و روستاهای اطراف) گزارش شد. بالاتر از ۸۵ درصد ساختمان های مسکونی و غیرمسکونی شهر بم کاملا ویران شدند. ارگ تاریخی بم -بزرگترین بنای خشتی جهان در لیست میراث جهانی یونسکو- هم حدود ۶۰ تا ۹۰ درصد تخریب شد.
چه عواملی باعث تلفات گسترده در زلزله بم شد؟
وقوع زلزله در ساعات اولیه بامداد، استفاده از مصالح بنایی غیرمسلح و فاقد معیارهای ضدزلزله در ساختمان سازی شهری و مجاورت کانون زلزله در مجاورت شهر ۱۰۰ هزار نفری بم موجب شد انرژی زلزله بطور مستقیم و قوی تر به سطح زمین برسد.
واکنش های بین المللی به زلزله بم چطور بود؟
این زلزله با پاسخ گسترده بین المللی مواجه گردید و بالاتر از ۶۰ کشور تیم های امداد و نجات، تجهیزات و کمک های بشردوستانه به منطقه فرستادند. یونسکو هم بلا فاصله برنامه ای برای حفاظت و مرمت ارگ بم شروع کرد که سال ها ادامه داشت.
از معدود کمک های بشردوستانه دولت آمریکا به ایران بعد از انقلاب ۱۳۵۷، کمک رسانی بعد از همین زلزله بود.
تحریم ها چه نقشی در روند کمک های بشردوستانه داشته اند؟
تحریم های گسترده ایالات متحده ضد ایران همواره شامل معافیت هایی برای تجارت بشردوستانه (غذا، دارو، تجهیزات پزشکی) بوده است. با این وجود، در عمل، "رعایت بالاتر از حد" توسط بانکها و شرکتها اغلب مانع جریان کالاهای بشردوستانه مشروع شده است.
تجربه زلزله منجیل ۱۳۶۹ چه اثری بر روابط دو کشور داشت؟
پس از زمین لرزه ۳۱ خرداد ۱۳۶۹ منجیل با بزرگای ۷.۳، دولت بوش پدر کمک های بشردوستانه مستقیم را پیشنهاد کرد. ایران در ابتدا امتناع کرد اما بعداً تعدادی از کمک های ارسالی بوسیله صلیب سرخ را قبول کرد. این یکی از نخستین تعاملات بعد از انقلاب در حوزه سوانح طبیعی بود.
زلزله بم ۱۳۸۲ چه تغییری در این روند ایجاد کرد؟
پس از زمین لرزه ۱۳۸۲ بم، آمریکا کمک های بیشتری عرضه داد و تعدادی از تحریمها را به طور موقت کم کرد. هیئتی از صلیب سرخ آمریکا و کارشناسان سوانح طبیعی را به ایران فرستاد. یک هیأت از کنگره ایالات متحده هم از بم بازدید نمود. این نوبت شاهد یک بهبود دیپلماتیک کوتاه مدت بود که صرفا برمبنای علل بشردوستانه متمرکز بود.
منظور از «دیپلماسی زلزله» چیست؟
«دیپلماسی زلزله» یک جنبه بسیار حقیقی از روابط بین الملل است. ایده اصلی این است که یک فاجعه طبیعی بزرگ، یک لزوم بشردوستانه بوجود می آورد که می تواند موقتاً از خصومت های سیاسی عبور کند، کانال های ارتباطی را باز کند و گاهی اوقات منجر به گرم شدن پایدار روابط شود.
پس از زلزله بم ۲۰۰۳ در عین وجود شکاف سیاسی بین ایران و آمریکا، این رویداد لحظه ای نادر از تعامل مثبت ایجاد کرد و نشان داد که نگرانی بشردوستانه می تواند موقتاً بر خصومت غلبه کند.
نمونه های دیگر «دیپلماسی زلزله» در جهان کدام اند؟
در زمین لرزه هشتم اکتبر ۲۰۰۵ بالاکوت پاکستان تلفات بالاتر از ۷۰ هزار نفر بزرگترین فاجعه طبیعی بعد از استقلال پاکستان است. پاکستان متحدی حیاتی اما گاهی دشوار در "جنگ ضد تروریسم" ایالات متحده بود. ایالات متحده یک تلاش امدادی عظیم به رهبری ارتش را شروع کرد و کمک های مالی هنگفتی عرضه داد. این امر سبب بهبود افکار عمومی پاکستان نسبت به ایالات متحده و تقویت روابط دو دولت در یک زمان بحرانی شد.
در زمین لرزه های ۶ فوریه ۲۰۲۳ ترکیه و سوریه چه اتفاقی افتاد؟
در زمین لرزه های ۶ فوریه ۲۰۲۳ با بزرگای ۷.۸ و ۷.۵ در جنوب ترکیه، فاجعه ای در کشوری عضو ناتو رخ داد، در صورتیکه سوریه در آن زمان دشمن ایالات متحده و تحت تحریم های شدید آمریکا بود. ایالات متحده، ضمن وعده ۱۰۰ میلیون دلار کمک مالی، بلا فاصله تیم های جست وجو و نجات شهری و نیروهای نظامی خودرا مستقر کرد.
در مورد سوریه هم امریکا بالاتر از ۲۰۰ میلیون دلار کمک بشردوستانه عرضه کرد، اما صرفا بوسیله سازمان های غیردولتی و آژانس های سازمان ملل؛ تا از تقویت رژیم اسد جلوگیری شود. همینطور تعدادی از تحریم های در رابطه با امدادرسانی موقتاً کاهش پیدا کرد، در صورتیکه موضع سیاسی حفظ شد.
محرک های اصلی این نوع دیپلماسی چیست؟
محرک اصلی همیشه نجات جان انسان ها و کاهش رنج است. از طرفی پیشگیری از فروپاشی دولت، مهاجرت گسترده یا ناآرامی های مدنی ناشی از یک فاجعه در یک منطقه راهبردی است. پوشش شدید رسانه های جهانی هم فشار عمومی را بر دولت ها برای اقدام بوجود می آورد.
قوی ترین زمین لرزه قاره ای ثبت شده در سده اخیر کدام بوده است؟
۲۵ آگوست ۱۹۵۰ قوی ترین زلزله با بزرگای ۸.۶ در خشکی بین آسام در هند و تبت در مرز برخورد دو ورقه قاره ای هند و صفحه اوراسیا رخ داد؛ که با تلفات تقریبی ۴۸۰۰ کشته همراه بود.
مرگبارترین زلزله تاریخ بشر کدام است؟
چهارصد و هفتاد سال بعد از پر تلفات ترین زلزله تاریخ، زمین لرزه ای در ۲۳ ژانویه ۱۵۵۶ در شانزی چین رخ داد که در دوره سلسله مینگ و هم زمان با سلطنت شاه طهماسب صفوی، حدود ۸۳۰ هزار کشته برجا گذاشت و تا امروز مرگبارترین زلزله ثبت شده تاریخ شمرده می شود.
زلزله شانزی ۱۵۵۶ چه ابعاد و پیامدهایی داشت؟
این رویداد که به «زلزله بزرگ جیاجینگ» هم مشهور است، در دره رودخانه وی و نزدیکی شهرهای هواشیان، وینان و هواین رخ داد، ساختمان ها و خانه ها را ویران کرد و بالاتر از نیمی از جمعیت (در برخی مناطق تا ۶۰) جان باختند و شکاف هایی بالاتر از ۲۰ متر در زمین به وجود آمد.
زمین لغزش ها، حریق ها و ریزش ها ویرانی را تا شعاع حدود ۵۰۰ کیلومتر گسترش داد و ۱۰ استان پرجمعیت آن زمان را تحت تاثیر قرار داد. خانه ها فرو ریختند و بازماندگان با آتش سوزی، غارت و ناامنی مواجه شدند و دهه ها طول کشید تا منطقه بهبود یابد.
برآوردهای بعدی بزرگای زلزله را حدود ۸ و شدت آنرا حدود ۱۱ مرکالی نشان میدهد و زمین لغزش، حریق و قحطی های بعد از آن عامل اصلی گسترش صدمه ها بود.
دوره برگشت چنین زمین لرزه ای چطور برآورد می شود؟
کاتالوگ لرزه ای تاریخی ۳۰۰۰ ساله چین، هیچ زلزله دیگری با اندازه و موقعیت مشابه را در حدود ۲۵۰۰ سال پیش از ۱۵۵۶ نشان نمی دهد. گسل های این پهنه نرخ لغزش طولانی مدت حدود ۱-۳ میلی متر در سال یا کمتر دارند.
قرن ها تا هزاره ها طول می کشد تا فشار کافی برای ایجاد یک رویداد با بزرگای ۸ جمع شود. دوره برگشت ۲۰۰۰ تا ۵۰۰۰ ساله به این مفهوم نیست که زلزله هر ۴۰۰۰ رخ می دهد بلکه این بدان معناست که در مقیاس های زمانی بسیار طولانی، میانگین فراوانی رخداد به این متوسط برگشت می رسد.
منبع: golorkideh.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب