کاهش تراز دریای خزر شتاب گرفته است
به گزارش گل ارکیده، معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست، ضمن اشاره به روند کاهشی تراز دریای خزر اظهار داشت: کاهش تراز خزر در سالهای اخیر شتاب گرفته است.
به گزارش گل ارکیده به نقل از مهر، نشست خبری هفتمین اجلاس کشورهای متعاهد کنوانسیون چارچوب محافظت از محیط زیست دریایی دریای خزر (کنوانسیون تهران) ـ کاپ ۷، روز سه شنبه ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ انجام شد.
احمدرضا لاهیجان زاده، معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به روند کاهشی تراز دریای خزر اظهار داشت: کاهش تراز خزر در سالیان اخیر شتاب گرفته و در حالیکه این میزان در سالیان ابتدایی حدود ۲ تا ۳ سانتی متر در سال بود، در فاصله سالیان ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ به حدود ۲۰ سانتی متر در سال رسیده و در سال ۲۰۲۶ نیز کاهش ۲۳ سانتی متری ثبت شده است.
وی با اشاره به اینکه هر پنج کشور حاشیه دریای خزر به نسبت های مختلف تحت تاثیر این رخداد اقلیمی و محیط زیستی قرار گرفته اند، اظهار داشت: بر مبنای بررسی تاریخچه تراز دریای خزر، روند کاهش تراز از حدود سال ۱۹۹۵ آغاز شد، اما در سالیان نخست شدت آن به اندازه ای نبود که حساسیت جدی کشورهای منطقه را برانگیزد.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست اضافه کرد: میانگین کاهش تراز خزر تا سال ۲۰۲۰، یعنی بعد از گذشت حدود ۲۵ سال از آغاز این روند، حدود ۷.۵ سانتی متر در سال بود، اما از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ این میزان به حدود ۲۰ سانتی متر در سال افزایش پیدا کرد که کاهش بسیار قابل ملاحظه ای به حساب می آید.
لاهیجان زاده افزود: در سال ۲۰۲۶ نیز کاهش حدود ۲۳ سانتی متری تراز دریای خزر ثبت شده و این روند ممکنست با شدت بیشتری ادامه پیدا کند. مدلهای موجود نشان می دهند که دست کم تا سال ۲۰۵۰، در صورت تداوم شرایط فعلی، کاهش تراز دریا می تواند با شدت حداقل ۲۰ سانتی متر در سال ادامه داشته باشد.
وی با اشاره به تفاوت میزان پسروی آب در قسمت های مختلف خزر اظهار داشت: به علت عمق کمتر بخش شمالی دریای خزر که کشورهای قزاقستان و تا حدودی آذربایجان و ترکمنستان را دربرمی گیرد، میزان پسروی آب در این مناطق بسیار شدیدتر است و حتی گزارش هایی از پسروی ۱۰ تا ۲۰ کیلومتری آب در تعدادی مناطق عرضه شده که بنادر این کشورها را به شدت تحت تاثیر قرار داده است.
معاون سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به اینکه آثار این روند در ایران نیز قابل مشاهده می باشد، اظهار داشت: در کشور ما بیشترین آثار کاهش تراز در استان گلستان مشاهده می شود و در مازندران و گیلان نیز این پسروی وجود دارد و می تواند بر شرایط ساحلی و بستر دریا اثرگذار باشد.
تهیه طرح منطقه ای برای مقابله و سازگاری با کاهش تراز خزر
لاهیجان زاده با اشاره به اقدامات کشورهای حاشیه خزر برای مواجهه با این پدیده اظهار داشت: بنابراین هماهنگی منطقه ای در حال انجام می باشد و یک طرح منطقه ای تهیه شده که مقرر است فردا به امضا برسد. این طرح جزییات گوناگونی دارد که کشورهای حاشیه خزر باید در رابطه با آنها به توافق برسند تا بتوانند اقدامات مشترکی برای مقابله و سازگاری با این پدیده انجام دهند.
وی اضافه کرد: با عنایت به این که روند کاهش تراز دریای خزر دست کم برای ۲۵ سال آینده ادامه خواهد داشت، موضوع سازگاری با این شرایط اهمیت زیادی دارد و باید برای آثار آن در قسمت های مختلف برنامه ریزی شود.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست همین طور از برگزاری نشست دیگری در ترکمنستان طی حدود دو هفته بعد اطلاع داد و اظهار داشت: رئیس دولت و رییس سازمان حفاظت محیط زیست در این جلسه حضور خواهند داشت و در حاشیه آن نیز نشستی با موضوع تراز دریای خزر برگزار می گردد تا این مورد در سطوح عالی و با حضور رؤسای جمهور کشورهای منطقه بررسی شود و در رابطه با آن تصمیم گیری شود.
تغییر اقلیم و افزایش تبخیر؛ مهم ترین عامل کاهش تراز خزر
لاهیجان زاده در رابطه با دلایل تأثیرگذار بر کاهش تراز دریای خزر نیز اظهار داشت: بر مبنای مطالعات انجام شده از طرف کشورهای مختلف و همین طور بررسی های مشترک، بیشترین اثرگذاری مربوط به تغییر اقلیم و افزایش تبخیر است.
وی توضیح داد: شدت تبخیر در دریای خزر به میزان قابل توجهی افزوده شده و بعد از آن، کاهش آورد رودخانه ها به خزر از دیگر دلایل تأثیرگذار محسوب می شود؛ هرچند سهم کاهش ورودی رودخانه ها در مقایسه با اثر تغییر اقلیم و افزایش تبخیر، بسیار کمتر است.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به این که حدود ۸۰ درصد آب ورودی به دریای خزر از راه رودخانه ها تأمین می شود، اظهار داشت: ۲۰ درصد باقیمانده نیز مربوط به رودخانه هایی است که از چهار کشور دیگر حاشیه خزر وارد این دریا می شوند. سهم ایران از ورودی رودخانه ها به خزر حدود ۵ درصد است.
وی افزود: کاهش ورودی رودخانه ها نیز خود تحت تاثیر دو عامل اصلی قرار دارد؛ نخست کاهش بارش در حوزه های آبریز این رودخانه ها و دوم راه اندازی سد بر روی رودخانه ها. بطور مثال، رودخانه ولگا که به علت حجم بالای آبی که وارد دریای خزر می کند، اهمیت زیادی دارد، طی سالیان اخیر با کاهش آورد مواجه بوده است.
لاهیجان زاده با اشاره به سابقه سدسازی در حوزه آبریز ولگا اظهار داشت: بررسی تاریخچه سدسازی ها نشان میدهد بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، سدسازی گسترده ای در این عرصه انجام نشده و بخش عمده سدهای موجود به اواخر دهه ۱۹۹۰ بازمی گردد. حدود ۱۰ تا ۱۱ سد بزرگ در این عرصه وجود دارد.
وی با اشاره به اینکه سهم کاهش آورد رودخانه ها در مقایسه با تغییرات اقلیمی محدودتر است، اضافه کرد: میزان تبخیر در دریای خزر عددی حدود ۳۰۰ تا ۳۶۰ میلیارد مترمکعب را نشان می دهد، در حالیکه تغییرات مربوط به ورودی رودخانه ها بسیار کمتر از این میزان است و حدود ۱۰ درصد از این تغییرات را شامل می شود.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست تصریح کرد: بدین سبب افزایش دما و شدت گرفتن تبخیر، اثر بسیار چشمگیرتری نسبت به کاهش ورودی رودخانه ها بر تراز دریای خزر دارد، اما کاهش آورد رودخانه ها نیز علی ای حال سهم خویش را در این روند دارد.
تدوین برنامه سازگاری دستگاههای مختلف با کاهش تراز خزر
لاهیجان زاده همین طور از تدوین برنامه ای برای سازگاری با نتایج کاهش تراز دریای خزر اطلاع داد و اظهار داشت: حدود ۱۰ روز پیش، برنامه ای توسط دفتر آمایش سازمان برنامه و بودجه و با همکاری وزارت خانه های مختلف تهیه شده است تا موضوع سازگاری با این پدیده مورد توجه قرار گیرد.
وی اضافه کرد: در این برنامه، دستگاههای مختلفی که ممکنست از کاهش تراز دریای خزر تاثیر بپذیرند، برنامه های خویش را برای سازگاری با شرایط پیش رو عرضه کرده اند و سعی شده است مجموعه اقدامات مورد نیاز در قسمت های مختلف مورد توجه قرار گیرد.
هنوز علت قطعی تلفات فک های خزری مشخص نیست
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به مطالعات انجام شده در رابطه با علل تلفات فک های خزری اظهار داشت: کشور قزاقستان در چند مورد، نتایج فعالیتهای علمی و مطالعات خویش را به شکل خلاصه برای ایران نیز ارسال کرده است و با عنایت به این که این کشور بیشترین مطالعات را روی فک خزری انجام داده، اطلاعات ارزشمندی دراین خصوص در اختیار دارد.
وی اضافه کرد: از نظر شرایط دمایی، زیستگاه های بخش شمالی دریای خزر شرایط مناسب تری برای فک های خزری دارند؛ چونکه دمای پایین تر این مناطق با زیستگاه هایی که این گونه در قسمت های سردسیر بطور معمول در آنها زندگی می کند، تطابق بیشتری دارد. البته ممکنست فک ها به شکل موردی و در دوره هایی برای تغذیه یا سایر نیازها به مناطق جنوبی تر مهاجرت کنند.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست افزود: یکی از اشکالات در بررسی علل تلفات اینست که لاشه هایی که در سواحل ایران، همچون سواحل مازندران، پیدا می شوند، معمولا یک تا دو هفته از زمان مرگ آنها گذشته است و درنتیجه، امکان انجام خیلی از مطالعات و آزمایش های علمی روی آنها وجود ندارد.
لاهیجان زاده اظهار داشت: محققان قزاقستانی با ایجاد یک بخش پژوهشی ویژه، مطالعات گسترده ای در رابطه با دلیلهای تلفات فک های خزری انجام داده اند، اما در گزارشات آنها نیز عوامل مختلفی به عنوان احتمال عنوان شده و هنوز نمی توان با قاطعیت یک عامل مشخص را علت مرگ ومیر این گونه اعلام نمود.
وی اظهار داشت: مجموعه ای از عوامل طبیعی و انسانی در مطالعات محققان قزاقستان مورد بررسی قرار گرفته است؛ همچون احتمال بروز زمین لرزه در بستر دریای خزر که می تواند سبب خروج برخی گازها یا مواد از بستر دریا و اثرگذاری بر زیستمندان شود، همین طور فعالیتهای نفتی و آلودگی های ناشی از آن.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست اضافه کرد: موضوع تغییر اقلیم نیز در مطالعات قزاقستان با جدیت مورد توجه قرار گرفته است؛ چونکه تغییرات اقلیمی سبب شده زیستگاه هایی که در سالهای گذشته در فصل سرد همیشه با یخ و برف همراه بوده و شرایط مناسبی جهت زندگی فک های خزری ایجاد می کردند، یا دیگر یخ زدگی نداشته باشند یا دوره یخ زدگی آنها بسیار کوتاه تر شود.
لاهیجان زاده افزود: از طرفی، زیستگاه هایی که محل تأمین غذای فک های خزری، همچون برخی گونه های ماهی، بوده اند نیز گرفتار تغییر شده و جمعیت بعضی از این منابع غذایی به شدت کم شده است.
وی اشاره کرد: در گزارشات علمی قزاقستان، عوامل مختلف دیگری همچون عوامل میکروبی و ویروسی نیز مورد بررسی قرار گرفته و محققان احتمال داده اند که این عوامل به شکل منفرد یا تجمعی بتوانند در مرگ ومیر فک های خزری نقش داشته باشند؛ در عین حال، هنوز نمی توان یک عامل مشخص را به عنوان علت قطعی تلفات معرفی نمود.
ضرورت پایش مشترک و اشتراک داده های کشورهای حاشیه خزر
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست در ادامه با اشاره به اهمیت پایش آلودگی ها و ورودی های مختلف به دریای خزر اظهار داشت: یکی از منابع ورود آلودگی ها به دریای خزر، منابع رودخانه ای است؛ چونکه مواد مختلف می توانند در طول مسیر رودخانه وارد آب شوند و در نهایت به خزر برسند.
وی اضافه کرد: در یک ماه اخیر یکی از موضوعات مهم مورد بحث، مسئله اندازه گیری و پایش میزان ورودی های مختلف به دریای خزر در کشورهای حاشیه این دریا بوده است.
لاهیجان زاده اظهار داشت: یکی از موضوعات مورد تاکید اینست که بتوانیم داده های مربوط به پایش را در یک بستر مشترک میان کشورهای حاشیه خزر به اشتراک بگذاریم تا اطلاعات در اختیار همه کشورها قرار گیرد، اما این مورد هنوز به توافق غائی نرسیده است.
وی افزود: دست کم دو یا سه کشور اعلام نموده اند که برای اشتراک گذاری داده های داخلی خود در سطح منطقه ای، نیازمند دریافت مجوز از مراجع قانونی و بالادستی خود هستند و بدین سبب این مورد باید در سطوح بالاتر مورد بررسی و حل وفصل قرار گیرد.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست اظهار داشت: این مسئله چه در اجلاس پیش رو و چه در نشست های بعدی بازهم مورد پیگیری قرار خواهد گرفت.
وی با اشاره به پروتکلهای همکاری میان کشورهای حاشیه خزر اضافه کرد: از مجموع پنج پروتکل، چهار پروتکل غائی شده و به مرحله اجرا رسیده است، اما پروتکل مربوط به پایش به علت حساسیت موضوع داده ها، چندین سال است که درحال مذاکره است تا در رابطه با نحوه انجام پایش و چگونگی قرار گرفتن داده ها در یک بستر مشترک و قابل دسترس برای کشورهای عضو به توافق برسند.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به موضوع محافظت از تنوع زیستی دریای خزر اظهار داشت: دراین خصوص یک مطالعه جامع انجام و اطلس تنوع زیستی دریای خزر تهیه شد که سال قبل به انتها رسید و از این اطلس نیز رونمایی گردید.
وی اضافه کرد: حال اطلاعات بسیار دقیقی از تنوع زیستی دریای خزر در اختیار داریم و گونه های در معرض خطر نیز در این مطالعه مشخص شده اند. در این بین، گونه های شاخصی مانند فک خزری و ماهیان خاویاری از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشند، اما اطلاعات عرضه شده در این گزارش به این گونه ها محدود نمی شود و وضعیت سایر گونه های خزر نیز مورد بررسی قرار گرفته است.
لاهیجان زاده با اشاره به اینکه دفاع از گونه های در معرض خطر و در معرض انقراض بارها در جلسات مشترک مطرح گردیده است، اظهار داشت: این مورد نیازمند همکاری جمعی کشورهای حاشیه خزر است. بطور مثال، اگر قرار باشد ماهیان خاویاری خزر به شرایط مطلوب بازگردند، اجرای پروژه های مشترک میان کشورهای منطقه لازم است.
وی افزود: در گذشته در کشورهایی مانند روسیه و قزاقستان، شکار فک خزری به آسانی انجام می شد، اما با تلاشهای صورت گرفته، این شکار حال در این کشورها ممنوع شده و در قزاقستان حتی برخورد با متخلفان نیز صورت می گیرد. این اقدامات به شکل مرحله ای درحال پیشرفت است.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست تاکید کرد: خوشبختانه توانسته ایم اطلاعات جامعی در رابطه با وضعیت خزر، دست کم در محدوده آبی کشورمان، به دست آوریم و لازم است کشورهای همسایه نیز مطالعات مشابهی انجام دهند تا داده های به دست آمده میان آنها به اشتراک گذاشته شود و اقدامات منطقه ای برای محافظت از تنوع زیستی خزر شکل بگیرد.
وی اظهار داشت: هم اکنون تمرکز ما بر فک خزری است و طرح پیشنهادی ایران دراین خصوص به عنوان یکی از موفقیتهای اجلاس مورد پذیرش قرار گرفته است. همین طور کشورهای حاشیه خزر طی چند سال گذشته، بخصوص روسیه، اقدامات نسبتاً خوبی برای احیای ماهیان خاویاری انجام داده اند و این مورد نیز بازهم در دستور کار قرار دارد.
پسروی خزر؛ از تهدید تالاب ها تا احتمال ایجاد کانون های جدید گردوغبار
لاهیجان زاده در ادامه با اشاره به نتایج پسروی دریای خزر اظهار داشت: موضوع تبعات جانبی پسروی خزر و این که این پدیده چه طور می تواند کشورهای منطقه را تحت تاثیر قرار دهد، از موضوعات مهم مورد بررسی است و باید در رابطه با اقدامات موردنیاز برای مواجهه با این آثار و تبعات تصمیم گیری شود.
وی اضافه کرد: از سال گذشته، سازمان برنامه و بودجه کشور تهیه طرح جامع آثار پسروی دریای خزر و راهکارهای مواجهه با این آثار را شروع کرد و این سند حدود ۱۰ روز پیش به تصویب شورایعالی آمایش سرزمین رسید و در گام بعدی باید در دولت نیز به تصویب برسد.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست افزود: در این مطالعه، ابعاد مختلف موضوع مورد بررسی قرار گرفته است. بحث تاثیر پسروی خزر بر رطوبت منطقه و جنگلهای هیرکانی موضوعی پیچیده است و نمی توان بسادگی در رابطه با میزان و نحوه این اثرگذاری اظهارنظر کرد، اما آن چه مسلم است این که با ادامه پسروی، تالاب ها با صدمه های بسیار جدی مواجه خواهند شد.
وی اشاره کرد: اقداماتی که دراین خصوص صورت می گیرد، در تعدادی موارد می تواند جنبه موقت داشته باشد و فقط زمان موردنیاز برای انجام اقدامات اساسی تر را در اختیار ما قرار دهد.
لاهیجان زاده همین طور نسبت به احتمال ایجاد کانون های جدید گردوغبار در پی پسروی خزر گوشزد نمود و اظهار داشت: در کشورهای ترکمنستان و قزاقستان نیز کانون های فعال گردوغبار وجود دارد و اگر روند پسروی با همین شدت ادامه پیدا کند، احتمال ایجاد کانون های جدید گردوغبار افزایش خواهد یافت.
وی اضافه کرد: هم اکنون بخشی از آلودگی هوای شمال شرق کشور ما نیز از کانون های گردوغبار واقع در این دو کشور متأثر می شود و با تشدید پسروی خزر، این مسئله می تواند ابعاد بیشتری پیدا کند.
مدیریت پسماند؛ یکی از چالش های اصلی استانهای شمالی
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست در ادامه با اشاره به وضعیت مدیریت پسماند در استانهای ساحلی شمال کشور اظهار داشت: موضوع مدیریت پسماند در استانهای ساحلی شمال در سطوح مختلف و حتی در قوانین برنامه پنج ساله مورد توجه قرار گرفته و به عنوان یک اولویت مطرح گردیده است.
وی اظهار داشت: بر مبنای قانون مدیریت پسماند، سازمان حفاظت محیط زیست در حوزه مدیریت اجرائی پسماندهای شهری نقش اجرائی ندارد و مسئولیت اصلی دراین خصوص بر عهده شهرداری هاست. سازمان حفاظت محیط زیست و مرکز بهداشت وزارت بهداشت نیز نقش نظارتی دارند.
لاهیجان زاده با اشاره به اینکه پسماند و شیرابه حاصل از آن یکی از اساسی ترین معضلات استانهای شمالی است، اظهار داشت: در سالیان اخیر فعالیتهای مختلفی انجام شده است. در اخبار نیز در رابطه با زباله سوزهایی که در چند شهر شمالی راه اندازی شده یا درحال راه اندازی هستند، مطالبی انتشار یافته و یکی از این طرح ها نیز همین هفته به بهره برداری رسید، اما این اقدامات هنوز نتوانسته اند وضعیت پسماند در استانهای شمالی را به شرایط مطلوب برسانند.
وی اضافه کرد: در چارچوب کمک های بین المللی نیز اعتبار محدودی از طرف روسیه برای مدیریت پلاستیک در سواحل شمالی و مواجهه با ورود میکروپلاستیک و پلاستیک به دریای خزر اختصاص یافته که مقرر است در چارچوب یک فعالیت پایلوت در تعدادی شهر های ساحلی مورد استفاده قرار گیرد.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست افزود: متاسفانه علاوه بر این که زباله در محدوده هایی مانند حاشیه ساحل و مناطق جنگلی تخلیه می شود، مدیریت مناسبی نیز بر این پسماندها صورت نمی گیرد و شیرابه حاصل از آنها یا به سفره های آب زیرزمینی نفوذ می کند یا از راه رودخانه های مجاور مجدداً به دریا و تالاب ها راه می یابد.
وی با اشاره به تالاب انزلی اظهار داشت: در این تالاب نیز بخشی از شیرابه و فاضلاب به شکل غیرمستقیم و از راه رودخانه ها وارد می شود و این مسئله بر وضعیت محیط زیست منطقه تاثیر می گذارد.
لاهیجان زاده اضافه کرد: سازمان حفاظت محیط زیست در حوزه محیط زیست انسانی، دفتر پسماند دارد که بخش مهمی از فعالیتهای خویش را به وضعیت پسماند در شمال کشور مختص کرده است. در مجلس و دولت نیز اعتبارات ویژه ای برای این مورد درنظر گرفته شده، اما علیرغم این اقدامات، هنوز وضعیت پسماند در شمال به شرایط مطلوب نرسیده است.
وی اظهار داشت: وضعیت پسماند در استانهای شمالی بارها در کارگروه ملی پسماند که با ریاست معاون اجرائی رئیس دولت برگزار می شود، توسط رییس سازمان حفاظت محیط زیست عنوان شده و تصمیماتی نیز دراین خصوص اتخاذ شده است. امیدواریم توجه ویژه ای به این مورد صورت گیرد.
پیشنهاد گرفتن سهمی از عوارض خودرو ها برای مدیریت پسماند شمال
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست افزود: سازمان حتی یک گام فراتر گذاشت و در لایحه بودجه سالهای گذشته پیشنهاد کرد از خودروهایی که وارد استانهای شمالی می شوند، در همان بخش عوارضی مسیر، سهمی برای مدیریت پسماند دریافت شود.
وی اضافه کرد: با عنایت به این که جمعیت زیادی هر هفته به استانهای شمالی رجوع می کنند و این افراد نیز در تولید پسماند نقش دارند، پیشنهاد شد بخشی از هزینه مدیریت پسماند از این محل تأمین شود، اما متاسفانه این پیشنهاد که از طرف دولت عنوان شده بود، در مجلس رأی نیاورد.
لاهیجان زاده ابراز امیدواری کرد که این پیشنهاد در لایحه بودجه سال ۱۴۰۶ مجدداً مطرح شود و با تصویب آن، اعتبار و بودجه ای پایدار برای مدیریت پسماند در شهر های شمالی اختصاص پیدا کند.
وی اضافه کرد: همین طور تلاش هایی جهت استفاده از فناوری و ظرفیت شرکتهای دانش بنیان در مدیریت پسماند انجام شده است. پروژه ای در اصفهان اجرا شده که با استفاده از ظرفیت شرکتهای دانش بنیان توانسته بخشی از مشکل شیرابه و مدیریت پسماند را حل کند و دو هفته پیش نیز از این پروژه بازدید شد.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست اظهار امیدواری کرد استانداری های گیلان و مازندران بتوانند از این تجربه استفاده نمایند و اضافه کرد: در استان گیلان، وضعیت مدیریت پسماند یکی از دو موضوع اصلی سفر رئیس دولت است و موضوع دیگر، وضعیت تصفیه خانه های فاضلاب این استان است که برای آن نیز اعتبار مناسبی درنظر گرفته شده و می تواند سبب یک جهش در این عرصه شود.
میکروپلاستیک ها؛ آلاینده هایی که می توانند وارد زنجیره غذایی شوند
لاهیجان زاده در ادامه با اشاره به اهمیت موضوع میکروپلاستیک ها اظهار داشت: موضوع میکروپلاستیک بسیار جدی است، برای اینکه پلاستیک در طبیعت بسادگی از بین نمی رود و برای تجزیه آن ممکنست صدها سال زمان نیاز باشد.
وی اضافه کرد: پلاستیک در فرایند تجزیه معمولا به ذرات بسیار ریز تبدیل می شود که حتی در ابعاد نانو قابل شناسایی هستند و این ذرات در آب های دریایی و رسوبات نیز وجود دارند.
وی اظهار داشت: اگر میکروپلاستیک وارد آب آشامیدنی شود، به علت اندازه بسیار کوچک ذرات، این نگرانی وجود دارد که بتواند وارد بدن انسان شود و نتایج بعدی بوجود آورد. همین طور میکروپلاستیک ها می توانند ناقل سایر آلاینده ها باشند؛ برای نمونه فلزات سنگین می توانند روی این ذرات قرار گیرند و از این طریق وارد زنجیره غذایی انسان و شبکه زیستی شوند.
لاهیجان زاده افزود: ترکیبات آلی و مواد آلی خطرناک نیز می توانند از راه میکروپلاستیک ها منتقل شوند؛ بدین سبب میکروپلاستیک ها علاوه بر این که خودشان مشکل ساز هستند، می توانند به عنوان حامل سایر آلاینده ها نیز عمل کنند.
وی اظهار داشت: بنابراین موضوع کاهش مصرف پلاستیک به شکل جدی درحال پیگیری است. در تعدادی کشورها مصرف برخی محصولات پلاستیکی ممنوع شده و در خیلی از کشورهای اروپایی نیز سال هاست محدودیت هایی برای مصرف آنها اعمال و فرایند بازیافت با سرعت به انجام می رسد تا این مواد وارد طبیعت نشوند.
دو راهکار برای کاهش آلودگی پلاستیکی
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست تاکید کرد: دراین خصوص باید دو اقدام اساسی انجام دهیم؛ نخست در قسمت مصرف، باید آگاهی رسانی را به جایی برسانیم که مصرف پلاستیک از سبد مصرفی مردم بیرون رود و دوم، باید برای مدیریت آن چه تولید شده است، سازوکار مناسبی داشته باشیم.
وی اضافه کرد: در طرح های محدودی که مقرر است به شکل پایلوت در کشورهای ساحلی اجرا شود، موضوع جمع آوری پلاستیک و آموزش مردم نیز درنظر گرفته شده است.
لاهیجان زاده با اشاره به افزایش قیمت پلاستیک در ایران در پی صدمه دیدن برخی واحدهای پتروشیمی در جریان جنگ اخیر اظهار داشت: هم اکنون شاهد تغییر رفتار بخشی از مردم هستیم؛ برای نمونه افرادی که برای خرید نان رجوع می کنند، کیسه های پارچه ای همراه خود می آورند و کمتر از کیسه های پلاستیکی استفاده می نمایند.
وی افزود: برخی صنایع نیز اعلام نموده اند که بسته بندی ها و مواد پلاستیکی مورد استفاده را باردیگر از مردم تحویل می گیرند. این چرخه قبل از این نیز در تعدادی کشورهای پیشرفته وجود داشته و الان باید تلاش نماییم چنین رفتاری در کشور نیز به یک فرهنگ نهادینه شده در بین مردم و صنایع تبدیل گردد.
کنوانسیون تهران؛ چارچوب همکاری پنج کشور حاشیه خزر
لاهیجان زاده در ادامه در رابطه با اهمیت کنوانسیون تهران اظهار داشت: باید به این مورد توجه کرد که اگر کنوانسیون تهران که با پیشنهاد ایران به وجود آمد، وجود نداشت، شاید انسجام ها و موضوعات مشترک محیط زیست میان کشورهای حاشیه خزر نیز به این شکل مطرح نمی شد و ممکن بود شرایط بمراتب دشوارتر شود.
وی اضافه کرد: کنوانسیون تهران در سال ۱۳۸۵ لازم الاجرا شد، اما پنج پروتکل ذیل آن تعریف شده که تصویب و لازم الاجرا شدن آنها کم کم در حال انجام می باشد. پروتکل ارزیابی اثرات محیط زیست فرامرزی نیز سال قبل به تصویب رسید.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست توضیح داد: لازم الاجرا شدن هر پروتکل منوط به تصویب دولت و مجالس تک تک کشورهای عضو است و اگر حتی یک کشور پروتکل را تصویب نکند، آن پروتکل در آن چارچوب مورد انتظار، قابلیت اجرائی کامل پیدا نمی کند.
وی اظهار داشت: بعد از لازم الاجرا شدن پروتکل ارزیابی اثرات محیط زیست فرامرزی، هر پروژه بزرگ مقیاسی که بر دریای خزر اثرگذار باشد، باید بگونه ای بررسی شود که کشورهای دیگر نیز بتوانند نظر خویش را اعلام کنند و نسبت به نداشتن آثار منفی پروژه بر خزر اطمینان حاصل کنند.
لاهیجان زاده اضافه کرد: چهار پروتکل تا حالا غائی شده و سه پروتکل نیز تا امروز وارد مرحله اجرا شده اند و پروتکلهای قبلی نیز طی سالهای گذشته کم کم تصویب و اجرائی شده اند.
وی با اشاره به برگزاری مستمر نشست های کارشناسی اظهار داشت: حدودا هر ماه در یکی از کشورهای حاشیه خزر، موضوعات محیط زیستی این دریا مورد بررسی قرار می گیرد و دیدگاه محققان آن کشورها نیز در این فرایند دخیل است.
تغییر اقلیم؛ نگرانی مشترک کشورهای حاشیه خزر
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به گزارش عرضه شده از طرف معاون وزیر ترکمنستان در افتتاحیه نشست کارشناسی اظهار داشت: گزارش بسیار کاملی عرضه شد و اقدامات خوبی در این کشور در حال انجام می باشد.
وی اضافه کرد: با وجود این که خط ساحلی ترکمنستان حدود ۲۰۰ کیلومتر است، این کشور اقدامات مختلفی برای محافظت از ماهیان خاویاری، رفع آلودگی و ممانعت از ورود آلاینده ها به دریای خزر انجام می دهد و اگر همه کشورهای منطقه با همین جدیت همکاری کنند، میتوان در آینده اقدامات مؤثری برای محافظت از خزر اجرا کرد.
لاهیجان زاده اظهار داشت: شاید در وضعیت فعلی، تنها نگرانی عمده ای که بالاتر از سایر موارد به محیط زیست جهانی مربوط می شود، موضوع تغییر اقلیم باشد.
همکاری منطقه ای برای مواجهه با آلودگی نفتی
وی همین طور در رابطه با پروتکل مواجهه با آلودگی نفتی اظهار داشت: اولین پروتکل مورد توافق پنج کشور، پروتکل مواجهه با آلودگی نفتی بود که با سرعت بیشتری لازم الاجرا شد.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست اضافه کرد: در کشور ما نیز یکی از نقاط کانونی مواجهه با آلودگی نفتی با مسئولیت سازمان بنادر فعالیت می کند و هر سال رزمایش هایی برای مواجهه با این نوع آلودگی برگزار می گردد.
وی افزود: ایران در حوزه مواجهه با آلودگی نفتی دریای خزر در مقایسه با برخی دیگر از پروتکل ها پیشرفت خوبی داشته و کشورهای حاشیه خزر نیز همکاری مناسبی دراین خصوص دارند.
لاهیجان زاده اظهار داشت: تجهیزات مناسبی در شمال کشور مستقر شده، سازمان بنادر برای این مورد کشتی و تجهیزات پیشبینی کرده و دوره های آموزشی نیز برگزار می گردد. دستگاههای در رابطه با آلودگی نفتی نیز ارتباط مناسبی با یکدیگر دارند و در صورت وقوع حادثه، اطلاع رسانی به سرعت انجام و تجهیزات و شناورها برای مواجهه با آلودگی اعزام می شوند.
۴۵ بند پیشنهادی برای بیانیه اجلاس؛ ۲۸ بند غائی شد
وی در ادامه در رابطه با اسناد اجلاس کاپ خزر توضیح داد: قبل از برگزاری هر اجلاس کاپ، حدود دو تا سه ماه قبل، مجموعه ای از اسناد توسط پنج کشور مورد بررسی قرار می گیرد و در صورت رسیدن به توافق پنج کشور، این اسناد در روز اجلاس برای تأیید و امضای وزرا عرضه می شود.
لاهیجان زاده اضافه کرد: در کنار این اسناد، اطلاعیه ای نیز تنظیم می شود که در اختتامیه اجلاس به امضای همه کشورها می رسد و قرائت می شود. این بیانیه در واقع نقشه راه حداقل دو سال آینده، تا برگزاری اجلاس بعدی، خواهد بود و تعهدات و اقداماتی که کشورها در این دوره باید انجام دهند، در آن مورد توجه قرار می گیرد.
وی اظهار داشت: در پیشنویس بیانیه، ابتدا ۴۵ بند از طرف کشورها پیشنهاد شد. بعد از بررسی بند به بند، مشخص شد هشت بند تکراری و مشترک هستند که از متن کنار گذاشته شدند. از مجموع بندهای باقیمانده، ۲۸ بند تا شب گذشته مورد بررسی قرار گرفته و غائی شده و ۱۰ بند دیگر نیز درحال بررسی است.
برنامه منطقه ای محافظت از فک خزری در دستور کار اجلاس
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست اظهار داشت: در مواردی که تا ساعت ۱۲ شب گذشته به تأیید رسیده، بر اجرای پروتکل مسکو تاکید شده و همین طور اجرای پروتکل ارزیابی اثرات محیط زیست فرامرزی که تصویب آن سال قبل انجام شده، مورد توجه قرار گرفته است.
وی اضافه کرد: همین طور از کشورهایی که هنوز پروتکل عشق آباد را تصویب نکرده اند، دعوت شده است این پروتکل را به تأیید برسانند و امیدواریم این پروتکل نیز به تصویب غائی کشورهای عضو برسد.
لاهیجان زاده افزود: بر ادامه کار روی پروتکل پایش نیز تاکید شده است؛ پروتکلی که بر مبنای آن باید پایش محیط زیست صورت گیرد و اطلاعات حاصل از آن میان کشورهای حاشیه خزر به اشتراک گذاشته شود. تأیید این پروتکل نیز در سند امروز مورد توجه قرار گرفته است.
وی اظهار داشت: یکی از اقدامات مهمی که با استقبال رو به رو شد، پیشنهاد ایران برای تهیه برنامه اقدام محافظت از فک خزری بود. ایران نمونه مشابه این برنامه را در سطح ملی انجام داده بود و این پیشنهاد نیز به نام ایران ثبت گردید و امیدواریم فردا در سند غائی به امضا برسد.
تهیه برنامه منطقه ای پایش محیط زیست خزر
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست اضافه کرد: بر غائی و اجرائی شدن هرچه سریع تر برنامه منطقه ای پایش محیط زیست نیز تاکید شده است. برای نحوه پایش دریای خزر یک برنامه منطقه ای تهیه شده که هر پنج کشور باید آنرا اجرائی کنند.
وی همین طور از تهیه پیشنویس برنامه اقدام منطقه ای در رابطه با نوسانات و تغییرات تراز دریای خزر اطلاع داد و اظهار داشت: پیشنویس این برنامه آماده شده و امیدواریم فردا کلیات آن به تصویب برسد. مباحث مربوط به بودجه و برنامه دو سال آینده نیز درحال بررسی است و در صورت تأیید کشورهای عضو، کلیات این مورد در بیانیه اجلاس نیز لحاظ خواهد شد.
لاهیجان زاده با اشاره به برنامه راهبردی کنوانسیون تهران در رابطه با دریای خزر اظهار داشت: از بروزرسانی این برنامه راهبردی که قدمت زیادی دارد، استقبال شده و درخواست برای بروزرسانی آن نیز مورد تأیید قرار گرفته است.
وی در آخر اظهار داشت: آن چه در بیانیه اجلاس به عنوان سند غائی امضا می شود، مبنای برنامه جلسات و اقداماتی خواهد بود که باید طی دو سال آینده به شکل مستمر صورت گیرد تا این اقدامات غائی شده و در اجلاس بعدی به تصویب برسد.
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب